Rozdział 8

Opady , pokrywa śnieżna


Opady atmosferyczne stanowią główne zródło wody na Ziemi. Zamykają one obieg hydrologiczny w przyrodzie. Opady możemy podzielić ze względu na sposób powstawania na ; konwekcyjne , frontalne oraz mieszane. Do najczęściej spotykanych opadów zalicza się deszcz , mżawkę , śnieg , krupy śnieżne , grad oraz inne.
Najczęściej obserwuje się opady typu frontowego silnie zaznaczające się zimą . W lecie znaczny procent stanowią opady konwekcyjne. Opady pierwszego rodzaju dzielą się na pochodzenia frontu ciepłego , chłodnego oraz mieszane ( frontów okluzji ). Opady frontu ciepłego są jednostajne zazwyczaj trwają dość długo , lecz są mało wydajne. Opady frontu chłodnego charakteryzują się przelotnymi oraz gwałtownymi opadami deszczu jak i śniegu. Opady konwekcyjne są opadami nawalnymi o bardzo dużym natężeniu w przeciwieństwie do frontowych obejmują swym zasięgiem obszary znacznie mniejsze. Opadom tym towarzyszą burze pojawiające się podczas 14 dni w roku. W konsekwencji w zimie natężenie opadów w stosunku do lata jest mniejsze , występują często słabe opady trwające kilka lub kilkanaście godzin , gdy w lecie przeważnie od paru minut do kilku godzin. W ciągu całego roku występują 157 dni z opadem (43%) w tym opady deszczu 109 (69% dni z opadem) ,śniegu 41 (26% dni z opadem) oraz śniegu z deszczem 8 dni w roku.

Miesięczne sumy dni z opadem oraz wysokość opadu
miesiąc ilość dni z opadem

deszczu

ilość dni z opadem

śniegu

ilość dni z opadem

deszczu ze śniegiem

miesięczne sumy

opadu w [mm]

1 3 10 0 30.1
2 4 9 1 28.4
3 6 5 1 34.3
4 9 3 1 39.2
5 13 0 0 109.2
6 15 0 0 80.8
7 11 0 0 81.5
8 12 0 0 95.9
9 13 0 0 56.8
10 8 1 0 33.8
11 10 2 3 49.9
12 5 11 1 65.5
suma 108 41 7 705.9

Najwięcej dni z opadami notuje sie w porze zimowej ok.14 dni w lecie ok. 12 dni w miesiącu. Jednak zmiany ich w czasie roku są małe poza październikiem , kiedy ilość opadu spada do 9 i grudniem gdy opady pojawiają się w ciągu 17 dni miesiąca. Nic dziwnego że opady w grudniu występują tak często skoro jest to miesiąc o najwyższym zachmurzeniu. Zastanawiający jest okres czerwca w czasie którego opadów pojawiają sie co drugi dzień jednak w stosunku do maja sumy opady są mniejsze. Opady w czerwcu charakteryzują się mniejszym natężeniem. Przyczynami tak częstych opadów są ; najniższe ciśnienie atmosferyczne w roku oraz wzrost zachmurzenia względem maja.
Opady śniegu występują w ciągu siedmiu miesiący roku. Największa ilość dni z tego rodzaju opadem przypada na grudzień , ilość dni z opadem przewyższa dni z deszczem przeszło 2 krotnie. W styczniu współczynnik ten wynosi już 3.(3) odzwierciedlająć w ten sposób jednostajny charakter opadów. W lutym ilość dni ze śniegiem maleje o jeden dzień za to powoli do głosu dochodzić będzie opad deszczu. W marcu opady deszczu i śniegu mają podobny wymiar (wskaźnik ok. 1). W innych miesiącach opady śniegu mają mniejszy wymiar i w zasadzie nie mają dużego wpływu na pogodę.
Roczna suma opadu w Strzyżowie wynosi 705.3 mm. Biorąc pod uwagę okolice południowo wschodnie wysokość ta jest stosunkowo mała choć mieści się w przedziałach dla Podkarpacia. Opady półrocza letniego (od maja do października) stanowią 65 % ogólnej sumu opadów i wynoszą 457.9mm dla półrocza letniego oraz 247.4mm dla zimowego. Region Strzyżowski charakteryzuje się znaczną przewagą opadów letnich nad zimowymi. Miesięczne sumy opadów w jeszcze lepszy sposób odzwierciedlają zróżnicowanie wysokościowe opadów w roku. Początek roku odznacza się najsłabszymi opadami w styczniu wynoszą 30.1mm w lutym są jeszcze niższe. Statystycznie rzecz ujmując gdyby luty miał tyle dni co styczeń opady w tych miesiącach byłyby niemal identyczne. W lutym nawet wskutek aktywności frontogenetycznej są one niewielkie , fronty przynoszą małe ilości opadu za sprawą niewielkiej ilości pary wodnej w powietrzu. Następne dwa miesiące to powolny wzrost wysokości opadu do 39mm.
Cechą charakterystyczną strzyżowskich opadów jest ich gwałtowny wzrost od kwietnia do maja , kiedy do opady nietypowo dla naszego klimatu osiągają maksymalne sumy. Wysokość opadów w maju wynosi prawie 110mm i zdecydowanie przewyża pozostałe letnie miesiące. Dalsze dwa miesiące czerwiec i lipiec charakteryzują się spadkiem sumy opadów do 80mm. NIetypowo bo w sierpniu opady osiągają drugą wysokość w skali roku , zbliżając się do 100mm. Częściej w Polsce opady maksymalne notuje w lipcu jednak tu w Strzyżowie nie odgrywają one większej roli w statystykach klimatycznych.
We wrześniu opady są już znacznie niższe choć są napoziomie średniej miesięcznej. Październik jest trzecim miesiącem od końca pod względem wysokości opadow. Często w tym miesiącu występują dekady w których nie rejestruje się żadnych opadów. To zahamowanie opadów związane jest z zanikiem aktywności niżowej oraz rozbudowującym się wyżem azorskim. Rozpatrując sytuacje z punktu widzenia ilości pary wodnej w powietrzu dochodzi się do wniosku sprzecznego z ilością opadów w tym miesiącu. Okazuje się że w październiku jest brak jakichkolwiek odchylen zawartości pary wodnej w powietrzu , a raczej przeciwnie po mokrym wrześniu i przy dość wysokiej temperaturze zapas pary jest duży.

W listopadzie następuje wzrost opadów związanych z aktywnością frontową do 50mm. W grudniu opady są jeszcze o 15mm wyższe. Przyczyną tego jest duże zachmurzenie i podwyższona względem zimowych miesięcy ilość dni z opadem. Interesujące dane dostarcza tz. nierówność opadów liczona ze wzoru;

W = suma(mi-p)/n

gdzie ; n - ilość miesięcy
p - średnia miesięczna ilość opadu
p =h/12
mi- miesięczna suma opadu
h - roczna suma opadu
Nierówność opadu liczona z powyższego wzoru dla całego roku wynosi 23.2mm. Wskaźnik ten jest jednym z najwyższych w Polsce informuje ze ; na przełomie całego roku występują duże wahania opadów , są one albo niższe od średniej miesięcznej (58,8mm) albo wyższe. Rozkład opadów w Strzyżowie jest bardzo chaotyczny szczególnie dotyczy to miesięcy przejściowych pór roku (kwiecień , maj) oraz (październik , listopad) Sytuacja ta jest dość niekorzystna dla rolnictwa (poza wysokimi opadami majowymi) Ciekawych informacji dostarcza ilość opadów przypadających na jeden dzień. Wartość wskaźnika tego wynosi 1.9mm/dzień przy czym dla półrocza letniego 2.5mm/dzień zaś dla okresu chłodnego zaledwie 1.4mm/dzień. Ogólnie w przebiegu rocznym wysokość opadu do ilośi dni z opadem wynosi ; 4.7mm/dzień z opadem. Wielkość ta informuje o przeciętnej sumie dobowej opadu nie należy tego rozumieć że wahania sum dobowych są niewielkie. Podczas lata zdarzają się dni z opadem ponad 30mm
gdy zimą wynoszą zaledwie kilka milimetrów. Powyższe wielkości dobrze odzwierciedlają różnice opadowe pomiędzy letnią i chłodną porą roku.
Największą sumę roczną zanotowano w 1987 882.7mm zaś przeciwną ekstremalną w 1986 549mm. Podczas 7-letniego okresu zarejestrowano najwyższą sumę miesięczną w maju 1989 216mm a w lutym 1986 najniższą zaledwie 6.2mm. Właśnie opady w maju 1989 przyczyniły się najbardziej do tego iż sumy opadowe w tym miesiącu są najwyższe.
Występowanie pokrywy śnieżnej uzależnione jest od wcześniejszych opadów śniegu przy temperaturze co najwyżej w okolicach zera. Pomiary pokrywy śnieżnej wykonuje się gdy od chwili gdy grubość jest większa od 0.5cm oraz stopień pokrycia śniegiem jest większy od 50%. Uwarunkowania termiczne powodują iż utrzymująca się pokrywa śnieżna pojawia się w listopadzie i kończy się w kwietniu. Tylko w sporadycznych przypadkach okres ten może ulec wydłużeniu. Pojawienie się pokrywy śnieżnej w radykalny sposób zmienia bilans promieniowania terenu. W związku z dużym albedem temperatura powietrza obniża się nad śniegiem. W nocy śnieg emituje znacznie większe ilości ciepła wobec czego silnie ochładza się. Puszysta warstwa śniegu dzięki zawartości powietrza jest dobrym termoizolatorem skutecznie zapobiega zbytnim ochładzaniem się gleby. Wreszcie śnieg wskutek dużego ciepła topnienia , przy adwekcjach ciepłych mas powietrza o temperaturze większej od zera ochładza przygruntowe warstwy powietrza do temperatury zera dopóki , dopóty cały śnieg nie ulegnie stopieniu. W czasie długiego zalegania pokrywy i przy braku nowych opadów diametrialnie zmieniają się jego właściwości ; albedo spada poniżej 50% a w temperaturze topnienia zanikają jego właściwości termoizolacyjne.
Długość utrzymywania się pokrywy śnieżnej wynosi 64 dni i dobrze odzwierciedla długość zalegania śniegu w województwie rzeszowskim mieszcząca się w granicach (60 - 70 dni). Wartość ta szybko rośnie w miarę wzrostu wysokości przez wysokościowy spadek temperatury.

Grubość i długość zalegania pokrywy śnieżnej
miesiąc grubość pokrywy

śnieżnej w [cm]

długość zalegania

pokrywy śnieżnej

1 16.0 16
2 8.5 13
3 5.0 5
4 3.5 1
11 8.5 6
12 8.0 18
śr./suma 11.6 64

Najdłużej ku ogólnemu zaskoczeniu pokrywa śnieżna utrzymuje się w grudniu , przy niezbyt niskiej temperaturze jest to możliwe dzięki wysokim opadom dwu krotnie przewyższające styczniowe. Wskutek niestabilności pokrywy śnieżnej jej grubość jest znacznie mniejsza od obserwowanej w najchłodniejszym miesiącu. W styczniu i lutym pokrywa utrzymuje się około pół miesiąca , mimo niskich średnich miesięcznych temperatur. Warstwa śniegu w tych miesiącach często zanika podczas gwałtownych odwilży , które w lutym są częstsze. Na początku roku grubość pokrywy śnieżnej przewyższa 15cm , gdy w lutym spada niemal dwu-ktotnie. Podobnymi ilościami (względem siebie) dni z pokrywą wyróżniają się listopad oraz marzec , przy czym w marcu grubość jej jest dużo mniejsza niż w listopadzie. Średnio jeden dzień z warstwą śniegu notuje się w kwietniu , są to oczywiście
przypadkowe sytuacje związane z krótkimi ochłodzeniami.
Cechą pobliskich obszarów jak i samego Strzyżowa jest duża niestabilność pokrywy w okresie jej występowania mimo to przeciętna jej grubość wynosi aż 12cm.